اسد الله معطوفى
144
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
رمزى آن پرداخت دستمزد موكل سفر به آن دنيا به دست مرده ميتوانست بوده باشد . در چندتايى از اين نوع تدفينها يك كوزه پر از آب بيرون يا درون تابوت گذاشته بودند . بعلاوه مشايعان با پيهسوزى گور تاريك را براى مردگان روشن مىكردند . گاهى هم براى دفن تابوتهاى سفالين در جبههء شرقى و پاى ديوار معبد ، جهات شرقى غربى را انتخاب مىكردند . بنابراين هيچ رسم و عادت مسلمى براى جهات جغرافيايى وجود نداشته ، بلكه بر حسب عارضههاى طبيعى صخره ، اموات را با تابوتهايشان در هر جهاتى كه زمين اجازه مىداده به خاك مىسپردند . تدفين در خمره اين مقابر به صورت خمرههاى بزرگ و كوچك بودند كه اموات را درون آنها به شكل طاقباز ، صورت رو به سوى پرستشگاه و در همان جهات جغرافيائى كه تابوتها را قرار مىدادند ، در گودى صخرهها مىنهادند . معمولا دهانه اين خمرهها را با تختهسنگ مسدود هم مىكردند . در چند نقطه از آذربايجان شرقى خمرههاى بزرگ به ابعاد 180 سانتيمتر ارتفاع ، 120 سانتيمتر شكم و 60 سانتىمتر دهانه و نيز خمرههاى كوچك براى بچهها به ابعاد 90 ارتفاع ، 65 شكم و 30 سانتىمتر دهانه كشف شدهاند كه متعلق به اموات عصر اشكانى بودهاند . در بعضى از خمرههاى بزرگ 2 تا 3 اسكلت ديده مىشوند كه احتمالا متعلق به يك خانواده بودهاند . اسكلتها در اين خمرهها به پهلو و دست و پاهاى جمعشده دفن گرديدهاند . بعلاوه دهانه آنها را با تختهسنگها پوشانده و سپس گچ اندود كرده بودند . 26 در قريه شغاب كه اكنون به بوشهر متصل شده است . گورستان باستانى در ساحل به چشم مىخورد كه قبرهاى عصر اشكانى بر روى تپههاى كوچك و كمارتفاع ( بخاطر در امان ماندن از موج آب دريا ) قرار گرفتهاند . اين قبرها كه از نوع خمرههاى سفالى ( استودانها ) به ارتفاع 87 و شكم 150 سانتيمتر هستند ، داراى دو دسته در طرفين بوده و از درون هم با قير طبيعى ( زفت ) اندود شدهاند تا از نفوذ آب در امان بمانند . سر اجساد در درون اين خمرهها به سوى دهانه قرار گرفتهاند . 27 البته گورهاى خمرهاى در منطقه خوارزم آسياى ميانه هم ديده شدهاند . مثلا در محل كوكچا خمرههائى از يك قبرستان باستان بدست آمدهاند كه اجساد چمباتمهزده در آن نهاده